Республикалöн быдмöг эжыс унасикаса. Тундра паськöдчöма Асыв-Войвывлöн меддорас, лунвывлань быдмö вöра-тундраа вежтаслöн векньыдик визь, дзик лунвылас – паськыд вöрса гöгöртасъяс.

Тундралöн аслыспöлöслун – абуöсь пуяс. Быдмöг эжыс артмöма нитшкысь, унавося турун быдмöгъясысь, лишайникъясысь, кустъясысь. Медыджыд места босьтöны кыдз, бадь, керч. Войвывса вöра-тундраа вежтасын тундраса быдмöгъяскöд öтшöтш паныдасьлöны коз, ниа пу.

Вöра-тундраа вежтас вочасöн вуджö шоч вöрö, а сэсся пармаö. Тані паныдасьлö сибирса коз, пожöм да кыдз, гежöдджыка - ньыв, ниа, сус пу. Збыльвылас ставыс сораса вöр.

Республикаын эмöсь нэмöвöйся пемыд лыска вöръяс, кодъяс заводитісны сöвмыны некымын миллион во сайын.

Быдмöны сідзжö бурдöдчан турунъяс, мичмöдан, мукöд куста да туруна быдмöгъяс, кодъясöс колö дöзьöритны.

Медся бур сёян тшакъясöн Войвылын лыддьысьöны еджыд гоб, ягсер, ельдöг, вагоб, аньпель, гöрд гоб.

Вöр фондлöн став ыдждаыс - 39 млн. га. Вöръяс бöрын мöд местаын сулалöны нюръяс (3,2 млн га). Нюрсялöм муяс косьтöм бöрын татчö пуктöны турунъяс, град выв пуктасъяс да картупель, вöчöны йирсянінъяс, а сідзжö удобрение вылö перйöны торф.

1978 восянь 113 нюр лои заказникöн да ывлавыв памятникöн, на пиысь торйöдöма унасикаса му выв серпасъяса 17 эталон, мукöдъясыс – турипувъяин. Став дöзьöритан нюръясыслöн ыдждаыс лоö 0, 5 млн га (17,3 %).

Республикалöн ыдждаысь 0,9 % босьтöны видзьяс, кодъяс öтлаасьöны ыджыд ю ковтысъясын.

Öнія кадö республикаын олö 4400 пемöслöн сикас, кодъяс юксьöны 31 котырö да 10 типö.

Юясын да тыясын чери котыръяс петкöдчöны 8 класс юкöнöн, 12 рöдöн. Тайö ком, пелядь да с.в. Гежöд сикас – таймень.

1960-1970 воясö Камаысь Эжва вожö писькöдчисны гöрд бордъя чери, судак да мукöд.

Лэбачьяслöн котырын 239 сикас, 44 рöд, 17 класс юкöн. «Коми Республикалöн Гöрд небöгö» пыртöма : варыш, сапсан, ыджыд кутш да мукöд лэбач. Дöзьöр улö босьтöма пемöс сёйысь лэбачьясöс, сюзьöс, туриöс да с.в. Кыйсян тöдчанлун нуöны еджыд байдöг, дозмöр, сьöла, а сідзжö дзодзöг, утка да вадор кайяс.

Йöлöн вердысьяслöн котырыс 57 пöлöс, 17 рöда, 6 класс юкöна. Яй сёйысь вöрпаяс пиысь 16 пöлöсыс вöлявывса пемöсъяс: низь, тулан, сьöдбöж, вурд дв с.в.

Вожа гыжъяяс (4 пöлöс) : йöра, кöр, гежöдджыка кöза. 1980 воясö паськалiс вöрпорсь да писькöдчис Удора, Ухта да Мылдiн районъясöдз.

20-öд нэмсянь, мортлöн велöдöм понда, йöлöн вердысьяслöн лыдыс кутiс вежсьыны. Некымын пöлöс пемöс, кыдзи ондатра, мой, енот сяма пон, велалiсны поводдя дорас да найöс лэдзисны овны ас кежысь.

Источники:

Атлас Республики Коми. – М.: Дизайн. Информация. Картография, 2001.- 552 с.

Историко-культурный атлас Республики Коми. – М.:ДРОФА, ДиК, 1997. – 384 с.

http://ru.wikipedia.org/wiki

***

Лэбачьяслöн да пемöсъяслöн лыдыс йитчöма ывла вылын ыджыд вежсьöмъяскöд, промышленнöй уджкöд, видз-му вöдитöмкöд да кыйсьöмкöд.

Öтка сикас лэбачьяс, кодъяс олöны районлöн мутасын, пыртöма Россиялöн да Коми Республикалöн Гöрд небöгö. Тайö руд тури, ичöт юсь, ыджыд кутш, сюзь, тошка тупъюр да мукöд.

Вожа гыжъяса пемöсъяс пиысь паныдасьлöны йöра да войвывса кöр. Мукöд воясö тöвнас районö пыравлöны вöрпорсьяс, кодъясöс аддзывлöмаöсь Содзмес да Сэбысь юяс вылысь, Мошьюга грезд да Кой-ю поселок доръясысь.

Вöрса пемöс сёйысьяс пиысь паныдасьлöны ош, руч, кынь, сьöдбöж, юса вурд, низь, вöрса тулан, кöин, вöркань.

Юясын да тыясын олö 26 сикас чери. Сэтшöм бырысь сикасъяс, кыдзи чир да кыз юра изув, пыртöма Коми Республикалöн Гöрд небöгö. Бöръя воясö районса юясын ёкышлöн, кельчилöн, сынлöн, ёдiлöн, налимлöн, гычлöн, йöршлöн лыдыс колис вежласьтöмöн.

Кöр видзöм – коми-изьвасаяслöн овмöсын важысянь вöдитан юкöн. Кöр вöдитöмлысь подувсö босьтìсны асланыс суседъяслысь, ненецъяслысь, но и ассяньныс унатор жö пыртìсны. Коми-изьвасаяслöн отсöгöн кöр вöдитöм лои быд боксянь сöвмöм да вузасян производствоöн.

***

Район паськöдчöма войвывлöн да войвывса меддор сьöд вöр зонаын. Вöр быдмöглöн пасьтаыс – 1391,4 сюрс га. Районлöн став мутасысь вöрыс босьтö 76 %, республика пасьтала – 70 %.

Босьтны кö вöр овмöссö дзоньнас, мукöд пöлöс муыс босьтас 18,5%, тайö ёнджыкасö нюръяс, кустарникъяса тундраяс да турун пуктанінъяс.

Ёнджыкасö козъя вöр. Коз вермö быдмыны быдлаын. Пожöм паныдасьлö гежöдджыка.

Ниа пуяса пуктасъяс позьö аддзыны быд вöр дöзьöртан овмöсысь. Сус пуяс пуктöма киöн (ставыс 62 га).

Небыд коръяса пуяс петкöдчöны кыддза раскöн (14,2%). Кыдзьяс паныдасьлöны тшöкыдджыка, сы вöсна мый найö зэв бура рöдмöны. Лыска вöр вежлалігмоз, быдмöны кералöминъясын да сотчöминъясын, гöрöм муяс да эновтöм турун пуктанінъясын.

Став пу рöдысь пипулöн пуктасъясыс босьтöны витöд места. Быдмöны козъя вöр местаясö, кодъяс веськалісны кералöм улö либö сотчисны.

Районса вöръясын быдмö быдпöлöс тшак, вотöс : чöдлач, пув, чöд, нюръяс озырöсь турипувйöн да мырпомöн; бурдöдчан турунъясöн. Изьва районын вöрса вотöс донъявсьö 44 сюрс тонна гöгöр. Воысь воö тайö лыдыс вежласьö, сы вöсна мый ставыс поводдя сайын. Уна видз эм Изьва ю кывтыдын.